MAGAZIN ZA NAUKU, ISTRAŽIVANJA I OTKRIĆA
Planeta Br. 102 | ATLANTIDA, potopljena ili izmišljena?
»  MENI 
 Home
 Redakcija
 Linkovi
 Kontakt
 
» BROJ 102
Planeta Br 102
Godina XVIII
Oktobar-Novembar-Decembar 2021.
»  IZBOR IZ BROJEVA
Br. 101
Jul 2021g
Br. 102
Okt. 2021g
Br. 99
Jan. 2021g
Br. 100
April 2021g
Br. 97
Avgust 2020g
Br. 98
Nov. 2020g
Br. 95
Mart 2020g
Br. 96
Maj 2020g
Br. 93
Nov. 2019g
Br. 94
Jan. 2020g
Br. 91
Jul 2019g
Br. 92
Sep. 2019g
Br. 89
Mart 2019g
Br. 90
Maj 2019g
Br. 87
Nov. 2018g
Br. 88
Jan. 2019g
Br. 85
Jul 2018g
Br. 86
Sep. 2018g
Br. 83
Mart 2018g
Br. 84
Maj 2018g
Br. 81
Nov. 2017g
Br. 82
Jan. 2018g
Br. 79
Jul. 2017g
Br. 80
Sep. 2017g
Br. 77
Mart. 2017g
Br. 78
Maj. 2017g
Br. 75
Septembar. 2016g
Br. 76
Januar. 2017g
Br. 73
April. 2016g
Br. 74
Jul. 2016g
Br. 71
Nov. 2015g
Br. 72
Feb. 2016g
Br. 69
Jul 2015g
Br. 70
Sept. 2015g
Br. 67
Januar 2015g
Br. 68
April. 2015g
Br. 65
Sept. 2014g
Br. 66
Nov. 2014g
Br. 63
Maj. 2014g
Br. 64
Jul. 2014g
Br. 61
Jan. 2014g
Br. 62
Mart. 2014g
Br. 59
Sept. 2013g
Br. 60
Nov. 2013g
Br. 57
Maj. 2013g
Br. 58
Juli. 2013g
Br. 55
Jan. 2013g
Br. 56
Mart. 2013g
Br. 53
Sept. 2012g
Br. 54
Nov. 2012g
Br. 51
Maj 2012g
Br. 52
Juli 2012g
Br. 49
Jan 2012g
Br. 50
Mart 2012g
Br. 47
Juli 2011g
Br. 48
Oktobar 2011g
Br. 45
Mart 2011g
Br. 46
Maj 2011g
Br. 43
Nov. 2010g
Br. 44
Jan 2011g
Br. 41
Jul 2010g
Br. 42
Sept. 2010g
Br. 39
Mart 2010g
Br. 40
Maj 2010g.
Br. 37
Nov. 2009g.
Br.38
Januar 2010g
Br. 35
Jul.2009g
Br. 36
Sept.2009g
Br. 33
Mart. 2009g.
Br. 34
Maj 2009g.
Br. 31
Nov. 2008g.
Br. 32
Jan 2009g.
Br. 29
Jun 2008g.
Br. 30
Avgust 2008g.
Br. 27
Januar 2008g
Br. 28
Mart 2008g.
Br. 25
Avgust 2007
Br. 26
Nov. 2007
Br. 23
Mart 2007.
Br. 24
Jun 2007
Br. 21
Nov. 2006.
Br. 22
Januar 2007.
Br. 19
Jul 2006.
Br. 20
Sept. 2006.
Br. 17
Mart 2006.
Br. 18
Maj 2006.
Br 15.
Oktobar 2005.
Br. 16
Januar 2006.
Br 13
April 2005g
Br. 14
Jun 2005g
Br. 11
Okt. 2004.
Br. 12
Dec. 2004.
Br 10
Br. 9
Avg 2004.
Br. 10
Sept. 2004.
Br. 7
April 2004.
Br. 8
Jun 2004.
Br. 5
Dec. 2003.
Br. 6
Feb. 2004.
Br. 3
Okt. 2003.
Br. 4
Nov. 2003.
Br. 1
Jun 2003.
Br. 2
Sept. 2003.
» Glavni naslovi

ARHEOLOGIJA

 

Priredila: Maja Miljević-Đajić

Velika humka u Pilatovićima

Kneževski grob

 


ARHEOLOGIJA

Kružna kamena struktura i grobovi unutar humke

 


Tokom perioda starijeg gvozdenog doba (VI i V veka p.n.e.) dolazi do pojave jednog zanimljivog kulturnog fenomena koji se ogleda u sahranjivanju elite sa raskošnim blagom ispod monumentalnih zemljanih ili kamenih humki. Ovaj fenomen se prostirao po čitavoj Evropi, a reč je o kneževskim grobovima (princely graves). Jedan takav, izuzetan kneževski grob otkriven je u Pilatovićima, kod Požege 1977-78. godine
.

 

Prvi put je naziv “kneževski grob” upotrebljen 1957. godine zbog monumentalnosti humke i bogatog sadržaja nalaza. Bogati nalazi iz monumentalnih kneževskih grobova kojih ima na teritoriji Balkana, u Atenici i Novom Pazaru, u Pilatovićima, Ararevoj gromili, Trebeništu i slično, pružaju dokaze o toj kulturi i jačanju ratničkog staleža i bogaćenju plemenske aristokratije, pogrebnoj praksi, promeni materijalne kulture. Način sahranjivanja je zavisio od društvenog položaja sahranjene osobe tokom života, ugleda, bogatstva i autoriteta. Pojava kneževskih grobova na centralnom Balkanu značajna je po tome što pruža brojne i naučno veoma relevantne arheološke podatke za odgovarajuća kompleksna i sistematska proučavanja starijeg gvozdenog doba na ovom području.

Velika humka u Pilatovićima

Gvozdenodopska humka monumentalnih razmera otkrivena je na ravničarskom prostoru u ataru sela Pilatovići kod Požege. Tokom rekognosciranja terena u posleratnom periodu došlo se do otkrića praistorijske nekropole koja se sastojala od oko 20 zemljanih tumula i 80 grobnih celina iz bronzanog i starijeg gvozdenog doba (lokalitet Ravni Lug).
Posebno se izdvaja velika humka sa lokaliteta Trnjaci, prečnika 45 m i 2,5 m visine, koja je arheološki istražena 1977-78. godine od strane direktora Muzeja u Užicu M. Zotovića. Rezultati arheoloških istraživanja objavljeni su, u dva navrata, posle nekoliko godina i time je ova humka, po veličini, masivnoj kamenoj strukturi i bogatim arheološkim nalazima, svrstana u horizont kneževskih grobova (VI-V vek p.n.e). Ona je izgrađena kao mauzolej za sahranu istaknute ličnosti i članova njegove uže porodice, odnosno za ”porodicu plemenskog poglavara”.

ARHEOLOGIJA

Velika humka Pilatovići

Grobna praksa unutar humke

Grobovi unutar humke su izgrađeni od slaganog kamena, sa perifernim kamenim vencem, spalištem (lomačom) i žrtvenom konstrukcijom u samoj humci. U centru humke se nalazila grobnica elipsastog oblika, građena od krupnijeg rečnog kamena, u koju su bili položeni kremirani ostaci pokojnika muškog pola- kneza ili princa. Knez je očigledno kremiran na nekom drugom mestu, a ne unutar humke. Sa južne periferije humke potiče znatna količina spaljenih predmeta, a arheološka istraživanja ukazuju na neko manje mesto spaljivanja. Zanimljivo je to da je ovo jedini spaljeni grob na čitavoj nekropoli, što se može objasniti određenom rezervisanom privilegijom i da se, bez sumnje, radi o izuzetno važnoj i značajnoj osobi te zajednice. U perifernoj zoni humke, pronađen je najočuvaniji ženski grob sa bogatim grobnim inventarom. Pokojnica je bila skeletno sahranjena u ležećem položaju. U blizini centralne grobnice, nedaleko od središta tumula, otkrivena je prilično mala pravougaona kamena građevina koja je sadržala skeletne ostatke dečijeg skeleta. Prema nalazu male ogrlice od sitnih ćilibarnih perli, kamenih perli i manjih komada nakita od bronzanog lima, pretpostavlja se da je reč o sahrani devojčice. Verovatno da su ispod humke bili sahranjeni plemenski poglavica (sahrana kneza), zatim njegova supruga (sahrana kneginje) i njihovo dete (sahrana princeze). M. Zotović je, takođe, zabeležio da su bili prisutni i osatci drugih kremiranih pokojnika ispod tumula, ali nema podataka za njihov stratigrafski položaj.

ARHEOLOGIJA

Humka u Pilatovićima nakon iskopavanja

“Dobrovoljni pratilac”

Od izuzetnih i dragocenih nalaza izdvaja se egipatski skarabej-amulet (XX-XXII dinastija) koji je bio položen na gomili sagorelih kostiju kneza. To dodatno potvrđuje njegov visoki društveni status koji je u ovom slučaju imao religioznu funkciju talismana u kultu mrtvih. Skarabej je bio izrađen od svetlozelenog kamena (steatita), bio je perforiran i verovatno se koristio kao centralni amulet ogrlice. Na donjoj strani ima nedešifrovane hijeroglife sa predstavom dve kobre, krokodila i skarabeja. Značaj egipatskog skrabeja na centralnom Balkanu ogleda se o postojanju trgovačkih i drugih kulturnih veza među čak i najudaljenijim društvenim zajednicama toga vremena. Pretpostavlja se da su ga izradili Etrurci u Italiji. Pored toga što su ih uvozili iz Egipta, proizvodili su ih i lokalno. Od predmeta koji dodatno ukazuju na prestižni identitet ratnika izdvajaju se oružje, ratnička oprema i kompleti za piće. Oni su otkriveni u centralnom grobu kneževske humke, a tu spadaju ostaci krivih noževa i mačeva, kao i fragmenti bronzanog lima koji su mogli pripadati štitu ili oklopu. Na mestu gde je obavljena kremacija pronađeno je 25 skitiskih strelica i figura konja koja je mogla biti deo figuralne dekoracije falere.

ARHEOLOGIJA

Bronzane posude iz Grčke

U grobu inhumirane pokojnice-kneginje otkriveno je znatno više ličnih nalaza. Ova pojava je karakteristična i za druge humke iz istog perioda, gde su po pravilu ženski grobovi bili bogatiji od muških. Međutim, spaljivanje (kremiranje) pokojnika je bilo rezervisano samo za najuglednije članove plemenske aristokratije. Od ličnih predmeta značajni su delovi raskošnog nakita, kao što su zlatna narukvica od spiralne žice sa spljoštenim završecima, dve zlatne grivne i dva masivna zlatna prstena za kosu. Veliki broj amorfnih ćilibarskih perli koji su pripadali ogrlici je otkriven, a ćilibar je uobičajen među pripadnicama srednjobalkanskih plemena. Odeća je bila ukrašena sa 14 lučnih fibula, dok je oko struka pokojnica imala bronzani astragalni pojas. Od ostalih predmeta, prisutni su i grobni prilozi od bronze u njenom grobu, činija, zdela, fiala mezomfalos. Jedini predmet od keramike bio je redak nalaz šolje sa kljunom za izlivanje, verovatno autothonog porekla. Među grobnim prilozima prilično su zanimljivi mali izliveni lončarski sud tipa Glasinac i tri bronzana posuđa grčke provencijencije.

ARHEOLOGIJA

Egipatski skarabej od steatita. Gornja i donja strana


U arheološkoj literaturi susreće se fenomen iznenadne pojave i brzog nestajanja kneževskih grobnica na području centralnog Balkana iz VI veka i prvih decenija V veka p.n.e. Postojanje kneževskih grobova je dvostruko, jer sa arheološke strane oni pružaju bogatstvo materijala koje je pripadalo domaćem stanovništvu, ali i čije je poreklo strano. S tim u vezi oni svedoče i o karakteru kulturnih izmena, o živim kulturnim vezama među narodima i o novim sadržajima materijalne i duhovne kultre. Dok sa druge strane, kneževski grobovi omogućavaju proučavanje nivoa razvitka jedne kulture, društvenih odnosa, materijalnog bogatstva, trgovačkih i političkih veza, verskih rituala, kulturnih obreda i običaja i slično.

ARHEOLOGIJA

Ogrlice od ćilibara iz groba kneginje

Što se tiče sahrana kneza i kneginje u Velikoj humci u Pilatovićima, na osnovu analize stratigrafije, smatra se da su one obavljene istovremeno ili prilično brzo jedna za drugom. Možda je ona bila “dobrovoljni pratilac” svom suprugu u zagrobnom životu. Međutim, neophodne su dodatne analize arheološkog materijala da bi se takva interpretacija sa sigurnošću tvrdila.

 

Priredila: Maja Miljević-Đajić



 

 

Kompletni tekstove sa slikama i prilozima potražite u magazinu
"PLANETA" - štampano izdanje ili u ON LINE prodaji Elektronskog izdanja
"Novinarnica"

 

 

 

  back   top
» Pretraži SAJT  

powered by FreeFind

»  Korisno 
Bookmark This Page
E-mail This Page
Printer Versie
Print This Page
Site map

» Pratite nas  
Pratite nas na Facebook-u Pratite nas na Twitter - u Pratite nas na Instagram-u
»  Prijatelji Planete

» UZ 100 BR. „PLANETE”

» 10 GODINA PLANETE

free counters Flag Counter

6 digitalnih izdanja:
4,58 EUR/540,00 RSD
Uštedite čitajući digitalna izdanja 50%

Samo ovo izdanje:
1,22 EUR/144,00 RSD
Uštedite čitajući digitalno izdanje 20%

www.novinarnica.netfree counters

Čitajte na kompjuteru, tabletu ili mobilnom telefonu

» PRELISTAJTE

NOVINARNICA predlaže
Prelistajte besplatno
primerke

Planeta Br 48


Planeta Br 63


» BROJ 102
Planeta Br 102
Godina XVII
Oktobar-Novembar-Decembar 2021.

 

 

Magazin za nauku, kulturu, istraživanja i otkrića
Copyright © 2003-2021 PLANETA