ARHEOLOGIJA

Priredila Ilijana J. Pavlović

Dolmeni Koreje

Okamenjena tajna iz bronzanog doba

Dolmeni, ili kako ih Korejanci nazivaju goindol (što doslovno znači „naslonjeni kamen“), su masivne kamene grobnice, stare oko 25000 godina, iz bronzanog doba. Iako se mogu naći širom sveta, od Irske do Indije, nijedna zemlja nema toliku gustinu dolmena kao Koreja. Oko 40% svih svetskih dolmena nalazi se upravo tu - više od 30.000 u Južnoj i još oko 15.000 u Severnoj Koreji.

Korejski dolmeni nisu samo grobnice - oni su ključ za razumevanje društva tog vremena: načina života, duhovnosti i društvene hijerarhije. U njima su  pronađeni kameni alati, posuđe i bronzani predmeti koji bacaju svetlo na živote davnih stanovnika poluostrva. Toliko su rasprostranjeni u Koreji da su vekovima smatrani za obične stene; često su ih lokalni poljoprivrednici uklanjali s njiva, ne znajući da uništavaju arheološko blago. Većina dolmena koncentrisana je duž zapadne obale, posebno u provincijama Jeolla. Najpoznatiji i najvredniji primerci nalaze se u Gochangu, Hwasunu i Ganghwi, u mestima koja su danas pod zaštitom UNESCO-a.
Bez savremenih alata, podizanje ovih gigantskih kamenih struktura deluje gotovo neverovatno. Neke pokrovne ploče teže i preko 300 t! Ipak, istraživanja pokazuju da je, uz korišćenje drvenih valjaka i konopaca, podizanje spomenika bilo moguće iako je, verovatno, bilo potrebno i par stotina ljudi da bi se jedna ploča pomerila nekoliko kilometara. Zidari tog vremena su imali svoje metode: u stenu su urezivali brazdu i ubacivali drveni klin koji bi natopili vodom. Kada bi drvo nabreklo, stena bi pukla tačno gde je trebalo. Zatim bi kamene ploče vukli do mesta gradnje, zatrpavali ih zemljom da naprave rampu, i pažljivo ih postavljali na uspravne noseće kamenove.

Korejski dolmeni se dele u dve glavne grupe: na stolaste i šahovska tabla dolmeni. Stolasti imaju grobnu komoru iznad zemlje, prekrivenu velikom kamenom pločom, dok šahovske table imaju podzemnu komoru sa tanjom pokrovnom pločom koja često direktno leži na zemlji. Zanimljivo je da su stolasti dolmeni češći na severu, dok se šahovski javljaju na jugu, što upućuje na eshatološke razlike među regijama. Stolasti dolmeni, koji su zahtevali više truda, radnika i materijala, verovatno su pripadali moćnijim pojedincima i porodicama.

Gochang, najgušća dolmenska oblast na svetu

Na obroncima planina u okrugu Gochang, u provinciji Severna Jeola, nalazi se čak 447 dolmena duž staze dugačke oko 2 km. Većina su šahovski tipovi, ali i nekoliko stolastih dolmena na južnoj granici ovog područja zanima arheologe. Iako u njima nisu pronađeni vredni predmeti, veruje se da su služili kao porodične grobnice za pripadnike lokalne zajednice, oko 500. godine pne.

Hwasun, dolmenski muzej na otvorenom

U dolini Bogeomjae, u okrugu Hwasun, pronađeno je 597 dolmena različitih tipova. Neki od njih teže preko 100 t, a dolmen poznat kao “Pingmae Bawi” (kamen za bacanje) teži čak 280 t, što ga čini jednim od najvećih dolmena na svetu!
Pored njih je pronađen i drevni kamenolom, što pruža jedinstven uvid u proces obrade kamena u bronzanom dobu. Tu su pronađeni alati i posuđe, a datiranje radioaktivnim izotopima ukazuje da su dolmeni građeni između 800. i 500. godine pne.

Ganghwa, dolmeni umetničke forme

Na severnim padinama planine Goryeo, u okrugu Ganghwa, leži 127 dolmena, od kojih je 70 pod UNESCO zaštitom. Najpoznatiji među njima nalazi se usred polja u selu Bugeun-ri i deluje kao prava umetnička instalacija iz prošlosti. Sastavljen od dve visoke kamene potpore i ogromne pokrovne ploče od 50 t, ovaj dolmen deluje kao kamena kapija iz nekog davnog vremena.
Zbog svoje forme i položaja na uzvišenjima, neki naučnici pretpostavljaju da ovi dolmeni nisu samo grobnice već i ritualna mesta i obeležja važnih događaja i ljudi.
Dolmeni Koreje mogu se uporediti sa svetski poznatim praistorijskim strukturama poput egipatskih piramida, Stounhendža u Engleskoj ili kamenih statua na Uskršnjim ostrvima. Iako različitog izgleda, ovi spomenici svedoče o nečemu što je zajedničko svim ljudskim kulturama - potrebi da se ostavi trag, da se veruje u nešto više od prolaznosti. Do danas ostaje nepoznanica zašto su dolmeni građeni na tako različitim mestima, ko ih je tačno podigao i zašto.

Priredila Ilijana J. Pavlović

Kompletni tekstove sa slikama i prilozima potražite u magazinu
"PLANETA" - štampano izdanje ili u ON LINE prodaji Elektronskog izdanja
"Novinarnica"